Geschiedenis en archeologie

Het raadsel der runen nader belicht - Onderzoek naar een ongewoon alfabet

Het runenalfabet is ontstaan in het begin van onze jaartelling. Al snel heeft dit schrift zich verspreid onder diverse Germaanse volkeren. We vinden inscripties in een groot deel van Europa, maar waar men is begonnen met dit schrift, en waarom, is nog altijd een raadsel. Ook de vraag welk alfabet het model was voor het runenalfabet is niet beantwoord.  Aan de hand van de vindplaatsen van objecten met runen en met behulp van archeologie en geschiedenis gaan we kijken of we toch wat vragen kunnen beantwoorden, of in ieder geval theorieën kunnen opstellen die in een bepaalde richting wijzen.

Na een algemene inleiding over archaïsche schriftsoorten en de Mediterrane alfabetten die mogelijk het voorbeeld voor de runen zijn geweest gaan we chronologisch te werk.
We beginnen met de oudste objecten uit Denemarken, Noorwegen, Zweden en Oost Europa. Wie konden lezen en schrijven in een nog sterk orale cultuur? En wat schreven zij dan? We kijken naar de bewegingen in de Volksverhuizingstijd in Europa en zien welke netwerken ontstaan en hoe de macht zich verplaatst na de ineenstorting van het Romeinse Rijk.
Hoe verspreidt de runenkennis zich en op welk soort objecten ritste men destijds bepaalde boodschappen? Was de runenkennis voorbehouden aan een bepaalde elite? Hoe komt het dat runen in het ene land verdwijnen en in het andere land lang stand houden? Welke rol speelden de runen in de Vikingtijd?
En tenslotte, wie hielden zich bezig met het onderzoek naar het runenschrift en welke ideeën had men over het ontstaan?

Programma

1. Algemene achtergrondinformatie en een overzicht van de ontwikkeling van het schrift.
2. Runen in Scandinavië.
3. Runen en literaire bronnen. Runica manuscripta.
4. De runen in Nederland en de relatie met runen in Engeland, Frankrijk en Duitsland.
5. Geschiedenis van de runologie. Welke theorieën spreken het meest aan? Hoe is de huidige stand van zaken?

Cursusnummer

19NG13

Docent(en)
Cursusvorm

Hoorcolleges (5x) met ruimte voor vragen

Data

Dinsdag 12 november t/m 10 december 2019

Tijd

14.15-16.00 uur

Cursusprijs

€ 123,50

Cursusmateriaal

Hand-outs. Verder lezen: Klaus Düwel, 'Runenkunde', Metzler Verlag. Michael Barnes, 'Runes, a Handbook', Boydell Press. Ray I. Page, 'Runes and Runic Inscriptions', Boydell Press.

Uiterste inschrijfdatum

29 oktober 2019

Bijzonderheden

Maximaal 25 deelnemers, plaatsing op volgorde van inschrijving.

Foto: Tineke Looijenga. Runesteen Gotland